چه غروب دلگیری

انگارمرگ خاطره هاست

انگار دلم  در زنگار لحظه ها پوسیده

انگارهرگز دیروزی وجود نداشت

 و امروز من از دست می رود

نمی دانی که چه می دانم و تو نمی دانی

هنگامه درد است امروز ومن همان غمخوار دیروز

همان جاده قدیمی و همان احساس

ولی نه آن یک لحظه ولی نه آن لحظه ها....

خسته ام .. خسته از نوشتن

خیلی نوشتم از دور ... از زمزمه عبور

باز له شدم در سکوت

باز هم سکوت..........

 نگفتن از راز سحر .... .راز طلوع

خواب سنگین و  تلخی است انگار

خوابم گرفته است اینبار ... خوابم گرفته است اینبار.....

کتابی که در آن قصه ها و افسانه های قدیم کشورهایی چون ایران، هند و سرزمین های عربی گردآمده و به قول بورخس بدل به یک گنجینه ادبی فراملیتی شده است. کتابی که گرداگرد جهان گشته و از هر جا نشانی به خود گرفته و بر هر جا نشانی از خود بر جای گذاشته و ادبیات جهان را از خود متاثر ساخته است.

بورخس همه آثارش را مدیون هزار و یک شب می دانست و تأثیر آن بر بسیاری از نویسندگان معروف جهان از جمله کسانی چون جویس انکار ناپذیر است. اهمیت کتاب بیش از آن است که در این مقدمه مختصر بتوان به آن پرداخت.

علی اصغر حکمت وزیر معارف دوره رضاشاه و اولین رییس دانشگاه تهران به عنوان یکی از پژوهشگرانی که درباره هزار و یک شب تحقیق کرده بود و مقدمه معروف خود را بر نخستین چاپ سربی کتاب نوشت، هزار و یک شب را نمایده ادبیات شرق می داند و می نویسد که این کتاب بهترین تصویر را از زندگی مردم شام ( سوریه ) و ایران و عراق و مصر و جزیرة العرب به دست می دهد. « کتابی که در دو هزار سال قبل به وجود آمده و از لطائف آداب ملل قدیمه شرق مانند هندوستان و ایران و عرب و ترک امتزاج یافته، در مدنیه های بزرگ مانند تمدن ساسانیان و اسلام و خلفای عباسی و فاطمی و اعقاب آنان نسلاً بعد نسل دست به دست رفته است، علی التحقیق از ادبیات آن ملل بهترین نماینده خواهد بود ».

به گفته حکمت این کتاب پیش از دوره هخامنشی در هند به وجود آمده و قبل از حمله اسکندر به فارسی (پهلوی) ترجمه شده و در قرن سوم هجری زمانی که بغداد مرکز علم و ادب بود از پهلوی به عربی برگردانده شده است.

اما اروپایی ها در قرن شانزدهم میلادی، زمانی که هزار و یک شب به دست آنتوان گالان به فرانسه درآمد و در سال ۱۷۰۴ میلادی منتشر شد، با آن آشنایی یافتند. به همین مناسبت در سال ۲۰۰۴ که سیصدمین سال ترجمه کتاب به زبان های اروپایی بود، به همت یونسکو، جشن و همایشی در فرانسه و آلمان برگزار شد که در آن بسیاری کشورهای عربی و بسی از کشورهای دور افتاده جهان چون هاوایی و یوگسلاوی که هزار و یک شب از طریق ترجمه به آنجاها رسیده نماینده داشتند، اما از ایران کسی را به این جشن فرا نخوانده بودند.

پروفسور مارزلف مدیر این جشن که خود از ایرانشناسان به شمار می رود، در یک مصاحبه با خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا در ۲۵ آذر ماه ۸۴ در پاسخ این سوال که چرا از ایرانیان کسی به این همایش دعوت نشده بود ( در واقع چرا به سهم ایرانیان در کتاب هزار و یک شب بی اعتنایی شده ) گفت بین ایرانیان کسی را پیدا نکرده که بر زبان انگلیسی مسلط باشد و به همین دلیل کسی را دعوت نکرده است!

حکمت برای اصل و نسب هندی کتاب دو دلیل می آورد. یکی از آنها قصه های تو در تو (حکایت در حکایت) است که در ادبیات هند سابقه دارد و ایرانیان نیز به گفته علامه قزوینی با این شیوه آشنایی داشتند.

دلیل دیگر وجود داستان های مشابه داستان های هزار و یک شب در ادبیات قدیم هند است: «چنانکه در کتاب قدیم هندی موسوم به کاثا ساریت ساگارا » سرگذشتی از غدر و خیانت زنان دو شاهزاده برادر و سفر یکی از آنها حکایت می کند که با زمینه اساسی قصه الف لیله که عبارت از خیانت زنان شهریار و شاه زمان است کاملا نظیر و شبیه می باشد ».

هم او دلیل آنکه کتاب پیش از اسکندر به فارسی درآمده به مروج الذهب مسعودی متوفی به سال ۳۴۶ ه . ق و الفهرست ابن ندیم متوفی به سال ۳۸۵ ه . ق مراجعه می دهد و سپس با اشاراتی به مشابهت هزار ویک شب با کتاب استر تورات استدلال می کند که هر دو کتاب در یک زمان و پیش از حمله اسکندر نوشته شده اند و از یک سرچشمه آب خورده و هویت واحدی دارند.

به هر صورت "هزار و یک شب" نامی است که از زمان ترجمه طسوجی در دوره قاجار در ایران شهرت یافته و نام قدیم آن "هزار افسان" بوده است. پیداست که در سفرها و رفت و آمد مردمان و تجار و بحریان و دیگران به سرزمین های گوناگون مشرق زمین، قصه های هزار افسان تا چه اندازه دگرگونی پذیرفته و از اصل خود دور شده است.

به قول علی اصغر حکمت « هر دسته حکایات یادگار ملتی و اثر فکر جماعتی است ». هزار افسان وقتی به عربی ترجمه شده، نخست الف خرافه و سپس الف لیله خوانده شده، و چنانکه حکمت می گوید در زمان خلفای فاطمی مصر به صورت الف لیلة و لیله ( هزار و یک شب ) در آمده است.

اصل پهلوی کتاب ظاهرا از زمانی که به عربی ترجمه شده از میان رفته است ولی مسجل است که در زمان مسعودی نویسنده مروج الذهب و ابن ندیم نویسنده الفهرست اصل فارسی کتاب وجود داشته است. (۱)

نسخه کنونی فارسی توسط عبدالطیف طسوجی تبریزی در زمان محمد شاه و پسرش ناصرالدین شاه به فارسی در آمده و به چاپ سنگی رسیده است. جالب است که چاپ کتاب تا زمان انقلاب اسلامی دست کم به همان سیاقی که چاپ کلاله خاور درآمده بود، مشکلی نداشت اما پس از انقلاب چاپ این کتاب با مسائلی مواجه شد. چنانکه اولریش مارزلف آلمانی که در این سالها موضوع هزار و یک شب را دنبال کرده است می نویسد « در این سالها یکی دو چاپ جدید با حذف قسمت های به قول سانسورچیان مسأله دار منتشر شده که زیاد مورد استقبال قرار نگرفته است ولی نسخه های قدیمی و کامل طسوجی را گهگاه به صورت غیر قانونی چاپ افست کرده و پخش می کنند ».

آنچه بهانه تهیه این گزارش شده، توجه انتشارات فرزان روز در تهران به هزار و یک شب است که علاوه بر چاپ کتاب مهمی به نام "تحلیلی از هزار و یک شب" نوشته رابرت ایروین به ترجمه فریدون بدره ای، از بهرام بیضایی که در زمینه هزار و یک شب تحقیقاتی دارد، دعوت به سخنرانی کرد.

در این گزارش علاوه بر چکیده سخنان آقای بیضایی، به کتاب معتبر "افسون شهرزاد" نوشته جلال ستاری نگاهی افکنده شده، پاره ای از سندباد بحری نوشته همین محقق نقل گردیده، گفتگوی کوتاهی با محمد بهارلو که دست اندرکار چاپ نسخه تازه ای از هزار و یک شب است انجام گرفته، و سر آخر خلاصه مطالب ویژه نامه هایی که در این زمینه در تهران منتشر شده، آمده است.

۱ – بهرام بیضایی در سخنرانی خود علاوه بر نقل مطالبی از قول مسعودی نویسنده مروج الذهب و ابن ندیم نویسنده الفهرست که نشان دهنده وجود کتاب هزار افسان در دوره آنها بود، بیتی از قطران تبریزی خواند به این مضمون:

هزار ره صفت هفت خوان و رویین دژ/ فرو شنیدم و خواندم من از هزار افسان، که نشان می دهد کتابی به این نام وجود داشته که شاعر آن را خوانده است.

تصویر زیر گوشه ای از خرابی های زلزله اخیر و برخورد امواج دریا با ساحل را نشان می دهد.این عکس که در اولین روز سال 2005 گرفته شده است متعلق است به یکی از شهرهای ساحلی ایالت Aceh، در کشور اندونزی. همان طور که ملاحظه می کنید در وسط تصویر مسجدی دیده می شود که علی رغم قرار گرفتن در مسیر امواج هیچ گونه آسیبی ندیده است و همچنان پابرجاست.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید به سایت یاهو مراجعه کنید.